TR EN
info@cidem.av.tr 0312 502 75 00

Uluslararası toplumun yalnızca devletlerden oluştuğunun kabul edildiği dönemlere ait klasik yaklaşımda uluslararası hukuk, “devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünü” olarak tanımlanmıştır. Ancak, uluslararası ilişkilerde yaşanan gelişmeler, devletler tarafından kurulmakla birlikte, devletlerden tamamen ayrı kişiliğe sahip uluslararası teşkilatların ortaya çıkması, yine uluslararası hukuk kurallarında, sınırlı seviyede de olsa, bireylere de hak ve yükümlülükler öngörülmesi bu yaklaşımın genişlemesine yol açmıştır.[1]

Günümüzde uluslararası hukuk “devletlere, uluslararası örgütlere, devlet niteliği kazanmamış örgütlenmiş topluluklara ve uluslararası toplumun bütününün genel çıkarlarını ya da paylaştığı değerleri ilgilendiren bireylere ilişkin durumlarda doğrudan bireylere yönelik kuralları” (örneğin uluslararası insan hakları kuralları) kapsamaktadır.[2]

Bununla birlikte uluslararası hukuk ile uluslararası (milletlerarası) özel hukuk kavramları çoğunlukla birbirleriyle karıştırılmalarına rağmen tamamıyla ayrı hukuk dallarını ifade etmektedirler.

Uluslararası hukukun yukarıda açıklanan kapsamı karşısında milletlerarası özel hukuk, “bireylerin ve bireylerin bir araya gelerek oluşturdukları dernek, ortaklık gibi iç hukuk gerçek/tüzel kişilerinin kendi devletlerinin sınırlarını aşan uluslararası durumlarını ve ilişkilerini düzenleyen bir ulusal hukuk dalıdır.”[3] Başka bir ifadeyle, milletlerarası özel hukuk, esas itibarıyla, yabancılık unsuru taşıyan olay ve ilişkilere hangi devletin hukuk düzeninin uygulanacağını gösteren bir iç hukuk dalıdır.

Örneğin iki ayrı ülke vatandaşının evlenmeleri durumunda, bunların sonraki aşamada açacakları boşanma davasında hangi ülke hukukunun uygulanacağı, aile hukukuna ilişkin ihtilafların hangi ülke hukukuna göre çözümleneceği ya da diğer ülkenin doğrudan egemenlik alanına temas etmeyen özel hukuka ilişkin yabancı ülke mahkeme kararlarının / resmi belgelerinin muhatap ülkede tanınması veya tenfizi konuları, iç hukukun bir parçası olarak, ilgili ülkelerin milletlerarası özel hukuk ya da kanunlar ihtilafı kuralları ile düzenlenmektedir.

Bu anlamda Türk hukuku açısından milletlerarası özel hukuk kuralları; yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda uygulanacak özel hukuk kurallarını gösteren kanunlar ihtilafı kuralları, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, yabancı ülkelerde verilen mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, milletlerarası tahkim, Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybı, yabancıların yararlanabilecekleri hakların kapsamı ve buna getirilecek sınırlamalar konuları ile ilgili düzenlemeler içermektedir.

 

.

 

[1] Hüseyin Pazarcı, Uluslararası Hukuk Dersleri, I. Kitap, Turhan Kitabevi, Ankara, 1997, s. 1; Aslan Gündüz, Milletlerarası Hukuk, Temel Belgeler Örnek Kararlar, Beta Yayınları, 5. Bası, İstanbul, 2003, s. 2;

[2] Hüseyin Pazarcı, Uluslararası Hukuk Dersleri, I. Kitap, s. 2.

[3] Hüseyin Pazarcı, Uluslararası Hukuk Dersleri, I. Kitap, s. 2 (italik kavram eklenmiştir).