TR EN
info@cidem.av.tr 0312 502 75 00

Askerlik mesleğinin özellikleri ve kendine özgü disiplin anlayışı; birçok ülkede asker kişilerin tabi olacakları ceza hukuku ve disiplin hukuku kurallarının özel kanunlarda düzenlenmesi sonucuna yol açmıştır.

Bu anlamda, bazı ülkelerde, asker kişilerin askerlik görevleri ile ilgili suçları yargılamakla görevli Askeri Mahkemeler kurulmuştur. Bu ülkelerin genel ceza hukuku sistemlerinin de etkisiyle askeri mahkemelerin, bazı ülkelerde sadece asker kişilerden; bazılarında sivil hakimlerin de yer aldığı karma heyetlerden; bazılarında ise sadece sivil hakimlerden oluşan uzmanlık mahkemeleri şeklinde kurulmaları öngörülmüştür.

Ülkemizde 1982 Anayasasının 145’inci maddesi ile “Askeri Yargı” kavramına yer verilip, “Askeri yargının, askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütüleceği, bu mahkemelerin; asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli oldukları” belirtilmiştir.

Bununla birlikte, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca 21  Ocak 2017 tarihinde kabul edilen 6771 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 16’ncı maddesi ile Anayasanın Askeri Yargıya ilişkin 145’inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Aynı Kanun’un 13’üncü maddesi ile Anayasanın, “Mahkemelerin kuruluşu” başlığını taşıyan 142’nci maddesine “Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz. Ancak, savaş halinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askeri mahkemeler kurulabilir” şeklinde yeni bir fıkra eklenmiştir. Dolayısıyla, yürürlükte bulunan mevzuatımız açısından, savaş hali dışında, askeri mahkeme kurulması imkanı Anayasal düzeyde ortadan kaldırılmıştır.

Yine aynı Kanun’un 17’inci maddesinde de “kaldırılan askeri yargı mercilerinde görülmekte olan dosyalardan; kanun yolu incelemesi aşamasında olanlar ilgisine göre Yargıtay veya Danıştay’a, diğer dosyalar ise ilgisine göre görevli ve yetkili adli veya idari yargı mercilerine dört ay içinde gönderilir” hükmüne yer verilmiştir.

Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna  Sunulması Hakkında Kanun hükümleri gereğince 16 Nisan 2017 Pazar günü halkoyuna  sunulan 6771 sayılı Kanun kabul edilmiş, halk oylaması sonucuna ilişkin Yüksek Seçim Kurulu’nun 27 Nisan 2017 tarihli ve 663 sayılı kararının, 27 Nisan 2017 tarihli ve 30050 sayılı Resmi Gazete (Mükerrer)’de yayımlanması ile de askeri yargıyla ilgili Anayasa değişiklikleri yürürlüğe girmiştir.

Ne var ki bahse konu değişiklikler asker kişilerin daha önceden askeri mahkemeler tarafından bakılan ceza hukukuna ilişkin davalarına artık genel Adliye Mahkemeleri tarafından bakılmasına (ve bu Mahkemelerin tabi olduğu kanun yolları ve usul kurallarının uygulanmasına) yol açmış olup; asker kişilerin askeri suçlarını düzenleyen 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu halen yürürlükte olduğundan, bu durumun, askeri ceza hukukunun ayrı bir uzmanlık alanı olarak mevcudiyetini değiştirmediği düşünülmektedir.